«لحظه پرت شدن سوگند صیادی از طبقه پنجم ساختمان توسط پدرش، جزئیاتی تازه و وحشتناک که توسط یکی از همکلاسیهای سوگند صیادی فاش شده است، آخرین فریادهای سوگند و صدای التماسهای او...».اینها تنها بخشی از عنوانها و تیترهایی است که برخی از کانالهای خبری غیررسمی برای توصیف چگونگی مرگ دلخراش این دختر شانزدهساله کرمانشاهی انتخاب کردهاند.
روایتهای خشن، داستانپردازیهای دلهرهآور
روایتهایی خشن همراه با داستانپردازیهای دلهرهآور که در همان نخستین ساعات پس از انتشار خبر کافی است تا موجی از ترس، خشم، تنفر و انزجار بیافریند.
نحوه مرگ سوگند، اعلامیه ختم و حاشیههای تشییع جنازه او، با اختلاف، بیشتر از هر موضوع دیگری در اینستاگرام مورد توجه کاربران قرار میگیرد؛ بهطوری که گفته میشود مطالب مربوط به این موضوع نزدیک به ۹۰میلیون بازدید داشته است.
همزمان رسانههای رسمی نیز برای آنکه از قافله عقب نمانند به میدان میآیند؛ رسانهای از حضور پدر متهم در مراسم خاکسپاری مینویسد و این حضور را به «سکوت نهادی» تعبیر میکند. دیگری از «آبان» و تقویم تلخ زنکشی مینویسد و دیگری از پدران قاتل، فرزندان بیپناه و فرار از قصاص میگوید. رسانههای خارج از کشور نیز همچون گذشته از این پرونده برای حمله به احکام شرعی و اسلامی استفاده میکنند. با اینحال در پس همه این روایتها آنچه پنهان میماند، پیامدهای انتشار اطلاعات، آنهم جزئیات اثبات نشده آنهاست. داستانپردازیهایی که نرخ اضطراب را در جامعه بالا میبرد، وحشت میآفریند و شاید به گفته منتقدان با از میان رفتن قبح آنها سبب بازتولید رفتارهای مجرمانه و تکرار حوادث زنجیرهای مشابه شود. به دلیل تکرار و تجربه چندباره اینگونه حوادث، پاسخ به چند پرسش دارای اهمیتی جدی است. اینکه آیا رسانهها با انتشار مکرر تصاویر و جزئیات جنایت، به عادیسازی خشونت کمک میکنند؟ آیا انتشار جزئیات شیوه و نحوه ارتکاب جرم موجب یادگیری اجتماعی رفتارهای مجرمانه نمیشود؟
آیا رسانه حق دارد برای افزایش بازدید، اطلاعاتی را منتشر کند که بار دیگر خانواده قربانی را در معرض آسیب روانی قرار دهد؟
رسانهها چه کردهاند؟
نحوه مواجهه رسانهها با اینگونه اخبار، متفاوت است. برای مثال میتوان به قتل سارا شریف، دختر دهساله پاکستانیتبار ساکن انگلستان اشاره کرد که در آگوست ۲۰۲۳ به قتل رسید.
در این پرونده، پدر و نامادری سارا در دسامبر ۲۰۲۴ به قتلش محکوم شدند. در جریان رسیدگی قضایی مشخص شد او پیش از مرگ مدتها تحت خشونت و آزار قرار داشته است.
رسانههایی مانند بیبیسی و اسکاینیوز گزارشهای مفصلی از این قتل منتشر کردند. برخی گزارشها حاوی شرح جزئیات خشونت و آزار جسمی بودند. در عین حال، بعضی گزارشها هشدار محتوایی داشتند و به مخاطب اعلام میکردند متن شامل توصیفهای آزاردهنده است.
برای مثال، بیبیسی در گزارشی با عنوان «پشت لبخند سارا، زندگی پر از خشونت و شکنجه وجود داشت» به شرح وقایع پرونده پرداخت.
در نمونه مشابه دیگر میتوان به گزارش مدیا پارت (Mediapart) رسانه خبری آنلاین فرانسوی در فوریه ۲۰۲۵ درخصوص قتل کودکان در محیط خانواده اشاره کرد.این رسانه در گزارش خود به بررسی ۴۶ مورد مرگ خشونتآمیز کودکان در خانوادههای فرانسوی در سال ۲۰۲۴ پرداخت.
نکته جالب توجه در نحوه پوشش خبری این پروندهها این بود که بسیاری از رسانههای فرانسوی نام کودکان قربانی را منتشر نمیکردند و حتی در برخی گزارشها جنسیت کودک نیز ذکر نشده بود.
در تازهترین گزارش در این مقایسه میتوان به گزارش دولت اسکاتلند در ۲۴ فوریه ۲۰۲۵ اشاره کرد. این گزارش که با موضوع بررسی پیامدهای پوشش رسانهای قتل کودکان و جمعآوری دیدگاه خانوادههای داغدار، سازمانهای حمایتی و رسانهها منتشر شده، نتیجه انجام یک فرایند مشورت عمومی در فاصله جولای تا اکتبر ۲۰۲۴ است. در این گزارش برخی خانوادههای داغدار گفتهاند نحوه پوشش رسانهای مرگ فرزندشان، آسیب ناشی از حادثه را تشدید کرده است. برخی خانوادهها نیز این تجربه از انتشار خبر را «آسیب روانی مجدد» یا «بازترومازایی» توصیف کردهاند.
در بخشی از این گزارش، یک عضو خانواده داغدار میگوید انتشار نام، تصویر و جزئیات بسیار حساس درباره کودک، فشار روانی شدیدی بر خانواده وارد کرده است.
سازمان IPSO که یک سازمان بشردوستانه بینالمللی روانی-اجتماعی و غیرانتفاعی است در تحلیل این گزارش تأکید میکند رعایت نکردن استانداردهای تحریریه میتواند اندوه خانوادهها را تشدید کند.
وحشتآفرینی به بهانه انتشار حقیقت
کارشناسان معتقدند رسانه در تعارض میان ضرورت انتشار حقیقت و جلوگیری از وحشتآفرینی باید به پیامدهای انتشار اطلاعات بیندیشد و به همین دلیل نمیتواند صرفاً با استناد به حق انتشار حقیقت، هرگونه اطلاعاتی را در هر زمانی منتشر کند و چه بسا حتی گاهی مصلحت عمومی و جلوگیری از تشدید اضطراب جامعه، ایجاب میکند انتشار برخی اطلاعات به زمان مناسبتری موکول شود.
به اعتقاد آنها، ضرورتی ندارد خبر قتل یک فرد در جامعه به صورت جزءبهجزء منتشر و شرح حادثه کاملاً در گزارش ذکر شود؛ چراکه اینگونه اطلاعرسانی هیچ نفعی برای خوانندگان ندارد. حال آنکه باید جنبه هشداردهنده و پیشگیرانه در اینگونه اخبار پررنگتر شود.علیاصغر محکی، روزنامهنگار و مدرس علوم ارتباطات، معتقد است: انعکاس همه اخبار حوادث، مطلوب نیست و موجب میشود افراد جامعه به بیماریهای روحی و روانی مبتلا شوند. حتی اتفاقات ناگوار کشورهای دیگر هم میتواند آرامش روان افراد جامعه را از حالت آرام به یک حالت بحرانی تبدیل کند و درنهایت موجب عدم رشد درونی مردم شود؛ چراکه به نظر جرمشناسان، انعکاس اخبار ناگوار نه تنها موجب بازدارندگی نمیشود، بلکه زمینهساز رشد ناهنجاریها در جامعه خواهد شد. به گفته وی برخی اخبار حوادث که در سرویس حوادث روزنامهها یا خبرگزاریها منتشر میشود خواسته یا ناخواسته به احساس ناامنی که به عقیده کارشناسان مهمتر از امنیت است، دامن میزند.
برای مثال انعکاس و درج اخباری مانند زورگیری و سرقت به عنف در روزنامهها یا دهها خبرگزاری، خودبهخود به احساس ناامنی در جامعه دامن میزند. وقوع چند فقره زورگیری و سرقت به عنف در جامعه نباید موجب شود افراد زیادی در سراسر کشور از این موضوع احساس ناامنی کنند.
علی اصغر کیا، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی نیز میگوید: در بیان اخبار حوادث و موضوعاتی که به مسائل اجتماعی مربوط میشود باید از زبانی استفاده شود که احساسات جامعه را تحتتأثیر قرار ندهد و بهگونهای باشد که حساسیت زیادی ایجاد نکند.
گاهی اوقات در تلویزیون برای نشان دادن صحنهای دلخراش آن را شطرنجی میکنند یا مستقیم نشان نمیدهند یا پیش از خواندن خبر هشدار میدهند شنیدن خبر یا دیدن این تصاویر ممکن است برای برخی افراد مناسب نباشد، یعنی سعی میکنند همه افراد در معرض صحنههای فجیعی که در حوادث اجتماعی مثل قتل یا خشونت اتفاق میافتد، قرار نگیرند.
اینها نشان میدهد آسیبها و تأثیر مخرب اینگونه اخبار زیاد است و به همین دلیل اصحاب رسانه سعی میکنند اینها را کمتر پوشش دهند و نوع پوشش این اخبار هم با بقیه خبرهایی که مثلاً در حوزه اقتصاد، فرهنگ، عمران و... کار میشود متفاوت باشد.
کیا ادامه میدهد: هنوز در بسیاری از جوامع سنتی به بهانه غیرت و تعصب، قتلهای ناموسی اتفاق میافتد. پوشش این اخبار با جزئیات آن درست نیست؛ رسانهها باید این خبرها را تعدیل کنند و منافع عمومی و منافع مردم، بهویژه گروههای خاص جامعه مثل کودکان و نوجوانان را که هنوز به بلوغ فکری نرسیدهاند در نظر بگیرند. اگر این گروههای سنی صحنههای وحشتناک مثل ویدئو اخیر را در تلویزیون یا رسانههای معتبر ببینند آثار مخرب زیادی برای آنها خواهد داشت.
آنچه مخاطب باید بداند
مخاطب در دنیای امروز با این حجم از اخبار باید توانمند و ماهر بوده، سواد اطلاعاتی و رسانهای داشته باشد، هر فیلم، عکس و خبری را بهراحتی نپذیرد و در مقابل اخباری که در فضای مجازی میخواند و میبیند منفعل نباشد. برخی افراد زودباورند و هرچیزی را سریع قبول میکنند اما مخاطب امروزی نباید بهراحتی هرچیزی را بپذیرد، بلکه باید راستیآزمایی کرده و از چندین منبع درباره صحت خبر تحقیق کند.




نظر شما